Schoorsteen lekt: de vier oorzaken en de oplossing per oorzaak

Een natte plek op zolder naast de schoorsteen, vochtkringen op de schoorsteenwand in de woonkamer of afbladderend stucwerk rond het rookkanaal: de schoorsteen is het meest kwetsbare punt van een dak. Het metselwerk staat vrij in weer en wind, de aansluiting met het dak moet tientallen jaren dicht blijven en bovenop keert een betonplaat de regen. Dit artikel beschrijft de vier oorzaken van schoorsteenlekkage, hoe men ze aan het vochtpatroon herkent, welke reparatie bij welke oorzaak hoort en wanneer verwijderen verstandiger is dan renoveren.

De vier oorzaken in het kort

Oorzaak 1: het lood rondom de schoorsteen

Het lood vormt de waterdichte overgang tussen schoorsteen en dak. Loodslabben zitten in de voeg van het metselwerk ingewerkt en vallen over de dakpannen of de bitumen, zodat water dat langs de schoorsteen loopt op het dak terechtkomt en niet erachter. Lood gaat 40 tot 60 jaar mee, maar het is de oorzaak van verreweg de meeste schoorsteenlekkages. Wat er misgaat:

• Scheuren: lood zet uit bij warmte en krimpt bij kou. Te lange stukken zonder overlap scheuren na jaren op de vouw.
• Losgetrokken uit de voeg: de voeg waarin het lood zit is verzwakt, of het lood is destijds te ondiep ingewerkt. Bij wind gaat het lood klapperen en komt er water achter.
• Poreus lood: oud, dun lood wordt bros en laat water door.
• Losse kit: de afdichting boven het lood is verhard en laat los.

Oplossing: het lood vervangen. Het oude lood wordt uit de voeg gehaald, de voeg wordt uitgeslepen en nieuw bladlood wordt minimaal 4 centimeter diep in de voeg gezet, vastgezet met knelstrip en afgewerkt met loodkit. Bij grote schoorstenen wordt het lood in stukken van maximaal 1 meter aangebracht met overlap, zodat het kan werken zonder te scheuren. Zie schoorsteen lood vervangen.

Oorzaak 2: het voegwerk

Voegwerk gaat 30 tot 50 jaar mee. Daarna wordt de voeg zacht en zanderig, ontstaan holle plekken en trekt regenwater het metselwerk in. Bij vorst zet dat water uit en drukt het voegen en soms stenen kapot. Het water komt aan de binnenkant naar buiten als vochtkringen op de schoorsteenwand, vaak op zolder maar soms tot in de woonkamer. Witte aanslag op de stenen (uitbloei) is een teken dat het metselwerk verzadigd raakt.

Oplossing: opnieuw voegen. De oude voegen worden 1,5 tot 2 centimeter diep uitgeslepen en opnieuw gevuld. Kapotte stenen worden vervangen. Daarna wordt het metselwerk geïmpregneerd met een waterafstotend middel, zodat regen eraf parelt terwijl de steen damp blijft doorlaten. Impregneren op een slechte voeg heeft geen zin; eerst voegen, dan impregneren. Zie schoorsteen opnieuw voegen en schoorsteen impregneren.

Oorzaak 3: de afdekplaat

Bovenop de schoorsteen ligt een betonnen plaat die het regenwater van het metselwerk moet keren. Die plaat scheurt op den duur door vorst, of heeft geen overstek waardoor het water langs het metselwerk loopt. Bij een gescheurde plaat loopt water rechtstreeks het rookkanaal of het metselwerk in. Kenmerkend zijn natte plekken hoog in de schoorsteen en roet dat met het water naar buiten komt.

Oplossing: een nieuwe afdekplaat met voldoende overstek en een waterhol (een groef aan de onderzijde die het water laat afdruppelen), met daarop een kap of rooster tegen regeninslag en vogels.

Oorzaak 4: condens in een ongebruikt kanaal

Een schoorsteen die niet meer wordt gebruikt en van boven is dichtgemaakt zonder ventilatie, wordt een koude, vochtige koker. Warme lucht uit de woning slaat neer op de koude binnenwand en trekt met het oude roet het metselwerk in. Dit lijkt op lekkage, maar treedt ook op bij droog weer en vooral bij koud weer. De vochtplekken zijn bruin en ruiken naar roet.

Oplossing: het kanaal laten ventileren met een ventilerende afdekking bovenop en een rooster onderin, of het kanaal binnen luchtdicht afsluiten en isoleren. In hardnekkige gevallen wordt het kanaal gereinigd om het roet te verwijderen.

Zo wordt de oorzaak vastgesteld

Van buiten zijn de oorzaken lastig te onderscheiden, en vaak spelen er twee tegelijk. Den Dekker Dakbedekking begint daarom binnen, bij de natte plek, en gaat daarna het dak op:

1. Vochtpatroon binnen: aan de voet van de schoorsteen wijst op lood, op de wand op voegwerk, hoog in het kanaal op de afdekplaat, bruin en roetgeur op condens.
2. Moment van lekken: alleen bij regen wijst op lood of afdekplaat, na dagen regen op voegwerk, bij droog koud weer op condens.
3. Controle op het dak: lood, voegen, stenen, afdekplaat en kap worden stuk voor stuk bekeken en gefotografeerd.
4. Watertest: bij twijfel wordt de schoorsteen gericht nat gemaakt, van onder naar boven, tot binnen vocht verschijnt.

De bevindingen worden vastgelegd met foto’s en video, zodat de eigenaar zelf ziet wat er aan de hand is. Meer over de aanpak op schoorsteen lekkage.

Renoveren of verwijderen?

Wordt de schoorsteen nog gebruikt voor een cv-ketel, kachel of ventilatie, dan is renoveren de enige optie: voegen, lood en afdekplaat in één keer aanpakken, zodat de steiger maar één keer hoeft te staan. Zie schoorsteenrenovatie.

Is de schoorsteen buiten gebruik en in slechte staat, dan is verwijderen vaak verstandiger. Het metselwerk boven het dak wordt gesloopt, het gat wordt dichtgemaakt met dakbeschot, folie en pannen of bitumen, en het kanaal binnen wordt afgedicht. Daarmee vervalt ook al het toekomstige onderhoud aan lood, voegen en afdekplaat. Zie schoorsteen verwijderen.

Schoorsteenlekkage voorkomen

• Lood en voegwerk elke vijf jaar laten controleren; na een zware storm de afdekplaat en kap nakijken.
• Gezond voegwerk laten impregneren, zodat het metselwerk droog blijft.
• Een ongebruikt kanaal nooit luchtdicht afsluiten zonder ventilatie.
• Bij een jaarlijkse dakinspectie de schoorsteen laten meenemen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang gaat lood rondom een schoorsteen mee?

40 tot 60 jaar bij correcte plaatsing. Patineerolie na het plaatsen voorkomt witte uitslag (loodwit) op de pannen.

Wordt schoorsteenlekkage vergoed door de verzekering?

Alleen bij een plotselinge oorzaak, zoals storm die de afdekplaat of het lood beschadigt. Lekkage door versleten voegen of oud lood valt onder onderhoud. Meer in het artikel Daklekkage en de verzekering.

Kan een schoorsteen in de winter worden gerepareerd?

Voegen en impregneren vragen droog weer en temperaturen boven 5 graden. Lood vervangen kan ook bij lagere temperaturen, zolang het dak niet glad is.

Is een natte plek naast de schoorsteen altijd de schoorsteen?

Meestal wel, maar niet altijd. Een verschoven pan of een verstopte kilgoot hoger op het dak kan water laten binnenkomen dat langs de schoorsteen naar beneden loopt. Daarom wordt bij een inspectie het hele dakvlak boven de natte plek bekeken.