Wat is bitumen dakbedekking en hoe wordt het aangebracht?

Wie op een plat dak kijkt, ziet vrijwel altijd bitumen: de zwarte, licht korrelige dakbedekking die in banen is gelegd. Het is al ruim een eeuw het meest gebruikte materiaal voor platte daken in Nederland, en met reden. Dit artikel legt uit wat bitumen precies is, hoe een bitumen dak is opgebouwd, welke soorten er bestaan, hoe een dakdekker het aanbrengt en wat er nodig is om het dak tientallen jaren dicht te houden.

Wat is bitumen?

Bitumen is een zwarte, kleverige stof die overblijft bij het raffineren van aardolie. In de volksmond heet het ook wel asfalt of dakleer, al is dat laatste eigenlijk de naam van de oude variant op basis van teer en karton. Modern dakbitumen is een mengsel van bitumen met kunststoffen, aangebracht op een drager van polyester of glasvlies en afgewerkt met een fijne steenslag (leislag) tegen de zon.

Bitumen is waterdicht, blijft soepel bij temperatuurwisselingen en laat zich met een gasbrander aan de ondergrond en aan zichzelf smelten. Daardoor ontstaat een dak zonder losse naden: elke overlap is versmolten tot één geheel. Dat maakt bitumen bij uitstek geschikt voor platte en licht hellende daken, waar water langer blijft staan dan op een schuin dak.

Hoe is een bitumen dak opgebouwd?

Een goed bitumen dak bestaat van onder naar boven uit vijf lagen:

1. Dakconstructie: houten dakbeschot, betonnen dakplaten of stalen dakplaten.
2. Dampremmende laag: een folie of bitumenlaag die voorkomt dat vocht uit de woning in de isolatie trekt.
3. Isolatie: meestal PIR- of EPS-platen, vaak in afschot gelegd zodat regenwater naar de afvoer loopt.
4. Onderlaag: een eerste baan bitumen, mechanisch bevestigd of gebrand.
5. Toplaag: de zichtbare baan met leislag, volledig gebrand op de onderlaag. Deze laag bepaalt de levensduur.

Bij oudere daken ontbreken de dampremmende laag en de isolatie vaak. Bij het vervangen van de dakbedekking worden die dan alsnog aangebracht. Zie plat dak isolatie.

Soorten bitumen: APP en SBS

Beide hoofdsoorten gaan 20 tot 30 jaar mee. SBS wordt bij woningen het meest toegepast omdat een houten dak werkt: het zet uit en krimpt, en SBS beweegt mee zonder te scheuren. Over de witte variant gaat de pagina witte bitumen dakbedekking.

Hoe wordt bitumen aangebracht?

Het aanbrengen gebeurt in een vaste volgorde. Bij een bestaand dak begint het werk met het verwijderen of beoordelen van de oude lagen.

1. Ondergrond controleren en schoonmaken. Het dakbeschot moet droog, vlak en schoon zijn. Rot hout wordt vervangen.
2. Dampremmer en isolatie aanbrengen, bij een geïsoleerd dak.
3. Onderlaag leggen. De eerste baan wordt op houten daken meestal genageld of geschroefd, op beton gebrand. Zo kan het dak blijven werken zonder de toplaag te belasten.
4. Toplaag branden. De dakdekker rolt de baan uit terwijl hij de onderkant met een gasbrander verhit. De bitumen smelt en versmelt met de onderlaag. Elke volgende baan overlapt de vorige 8 tot 10 centimeter; die naad wordt extra gebrand en aangedrukt.
5. Randen, doorvoeren en opstanden. Bij dakranden, lichtkoepels, ontluchtingen en muren wordt de bitumen omhoog gezet en afgewerkt met een daktrim, kiezelbak of loodslab. Hier ontstaan de meeste lekkages, dus dit is het meest precieze werk.
6. Controle. Naden worden nagelopen met een troffel; slecht gehechte plekken worden opnieuw gebrand.

In deze video brengt Den Dekker Dakbedekking 1.100 m² nieuwe bitumen aan op een bedrijfspand in Putten. Goed te zien is hoe de banen worden gebrand en hoe de dakranden worden afgewerkt.

Bitumen branden vraagt droog weer en een temperatuur boven het vriespunt. Op een nat of bevroren dak hecht het materiaal niet. Op houten daken met veel oud, droog hout of naast rieten daken wordt uit veiligheid soms zelfklevende bitumen gebruikt. Meer over de werkwijze op hout staat op bitumen dakbedekking aanbrengen op hout.

Voordelen en nadelen van bitumen

Voordelen:

• Naadloos waterdicht doordat de overlappen worden versmolten.
• Eenvoudig te repareren: een scheur of blaas wordt plaatselijk opengesneden, gedroogd en met een nieuw stuk bitumen dichtgebrand.
• Bestand tegen belopen, wat handig is bij daken met zonnepanelen, airco-units of een dakterras.
• Te combineren met isolatie, grind, tegels, sedum en zonnepanelen.
• Overal in Nederland vlot te repareren en te vervangen; vrijwel elke dakdekker werkt ermee.

Nadelen:

• Zwarte bitumen wordt in de zomer heet, tot 70 of 80 graden. Witte bitumen of een grindlaag beperkt dat.
• Het aanbrengen gebeurt met open vuur en vraagt vakmanschap en droog weer.
• De levensduur is korter dan die van EPDM. Een vergelijking staat in het artikel Bitumen versus andere dakmaterialen.

Levensduur en onderhoud

Een bitumen dak gaat 20 tot 30 jaar mee. Het verschil tussen die twee getallen zit vrijwel volledig in onderhoud. Wat een bitumen dak nodig heeft:

• Eén keer per jaar het dak vegen en bladeren, mos en zand verwijderen, zodat water kan aflopen en de leislag intact blijft.
• Afvoeren en kiezelbakken vrijhouden; een verstopte afvoer laat water op het dak staan.
• Naden, dakranden en doorvoeren jaarlijks controleren op loslaten, blazen en scheurtjes.
• Plassen die na 48 uur nog op het dak staan laten beoordelen; het afschot is dan onvoldoende.
• Kleine beschadigingen direct laten dichtbranden, voordat water de isolatie bereikt.

Meer hierover staat op onderhoud bitumen dakbedekking. Bij lekkage helpt de pagina bitumen dak lekkage bij het herkennen van de oorzaak.

Veelgestelde vragen

Is bitumen hetzelfde als dakleer?

Dakleer is de oude benaming voor teerpapier: karton gedrenkt in teer. Modern dakbitumen bevat geen teer en heeft een drager van polyester of glasvlies. In de praktijk worden de woorden door elkaar gebruikt.

Kan bitumen over een bestaande laag heen?

Ja, dat heet overlagen. Het kan één keer, en alleen als de bestaande laag droog en goed hechtend is en de isolatie eronder niet nat is. Een dakdekker controleert dit door de bitumen op een paar plekken open te snijden.

Is bitumen geschikt voor zonnepanelen?

Ja. Panelen op een plat dak staan op ballastframes die op de bitumen rusten. Het is verstandig om een dak dat ouder is dan 15 jaar eerst te laten beoordelen, zodat de dakbedekking niet binnen de levensduur van de panelen vervangen hoeft te worden.

Waarom ligt er grind op sommige bitumen daken?

Grind beschermt de bitumen tegen zon en wind, houdt het dak koeler en dient als ballast bij los gelegde dakbedekking. Het nadeel is dat lekkages onder grind lastiger te vinden zijn.